Voicus Blog

Complexiteit reduceren helpt creativiteit en vakmanschap

Posted on 4th Mar 2019

Ik heb eens een collega met een burn-out horen zeggen hoe hij opzag tegen het opruimen van zijn zolder, een klus die hij al jaren wil doen. Er ligt daar een grote hoeveelheid spullen die hij ooit waardevol vond, zodat alles gewoon weggooien geen optie is. Zolang de spullen er echter zo liggen, kan hij niet onderscheiden wat nog steeds waardevol is of iets terugvinden waar hij behoefte aan heeft. Bij complexe organisaties is dat niet anders.

Kunnen omgaan met complexiteit wordt een steeds belangrijker competentie. Maar wat houdt dit in, kunnen omgaan met complexiteit? Daniel Kahneman legt dit uit aan de hand van systeem 1 en systeem 2 denken. Systeem 1 werkt intuïtief, automatisch, snel en vraagt weinig inspanning. Systeem 2 is rationeel, gaat langzamer, vraagt om bewuste aandacht waarbij er mentale inspanning plaatsvindt en wordt onderbroken als de aandacht wordt verlegd. We hebben een voorkeur voor rationeel denken en we menen ook dat we dat het merendeel van de tijd toepassen. Maar dat is niet het geval, Kahneman toont aan dat intuïtie ons denken en beslissen domineert. 

Rationeel denken

Zolang we een situatie kunnen overzien, passen we rationeel denken toe. Hoe complexer de situatie, hoe meer het rationeel denken een beroep doet op ons analytisch vermogen en concentratie. Wie hier goed in is, kan complexe situaties overzien. Wie hier minder goed in is, is afhankelijker van z’n intuïtie. Rationeel of intuïtief denken doe je voor het overgrote deel onbewust. Ook iemand met de genoemde competenties voor omgaan met complexiteit zal voor een groot deel van de tijd intuïtief denken toepassen.

Intuïtief denken heeft niets te maken met magie of bovennatuurlijke gaven. Intuïtie is vooral herkenning en het vaak onbewuste gebruik van ervaring. Hoe meer ervaring je hebt met een specifieke activiteit, hoe beter jouw intuïtie daarin is. Een goede intuïtie ontwikkel je dus voor specifieke activiteiten. Intuïtief een vraag beantwoorden buiten jouw ervaringsgebied betekent dus dat jouw uitkomst is gebaseerd op beperkte, voor jou het snelst beschikbare informatie. Deze informatie verkrijg je vanuit eigen interesses, maar bovenal door de omgeving, grotendeels ingevuld door media.

Intuitief denken

Met de toename van de hoeveelheid te verwerken informatie groeit ook de complexiteit. De hoeveelheid factoren die op een situatie van invloed zijn, lijkt overweldigend waardoor we (de illusie van) controle kwijtraken en in veel gevallen stress ervaren. Complexiteit dreigt in ons brein synoniem te worden met organisatorische chaos. 

In organisaties zie je als reactie op de complexiteit dat ze naar een steeds hoger opleidingsniveau vragen voor functies waarvoor dit in de basis niet nodig zou zijn. Een andere reactie is om te werven op competenties die passen bij het omgaan met complexiteit, ook als die niet vallen binnen de kerncompetenties van zo’n functie. Op de lange termijn gaan we tegen grenzen van deze oplossingen aanlopen. Want hoe gemotiveerd blijven uw medewerkers als ze werk beneden hun opleidingsniveau doen en tegelijkertijd wel inzien waar de complexiteit door is ontstaan? Of wat is de toegevoegde waarde van al die medewerkers die niet de specifieke analytische competentie hebben? Ook training, opleiding en coaching om te leren omgaan met stress, bereiken een keer hun grens. 

Puzzelstukjes

Wat wel? Zorgen dat we ordenen, opruimen en vervolgens de juiste structuur vinden voor de situatie. Dat is wat we bijvoorbeeld doen met big data en data analytics. De beschikbare gegevens worden onderzocht, geordend en op zo’n manier bewerkt dat ze betekenis krijgen in bijvoorbeeld vergelijkingen. Gegevens die niet betrouwbaar of verouderd zijn, laten we achterwege en gooien we het liefst weg. Pas dan kunnen we erachter komen welke factoren de belangrijkste invloed hebben op een situatie. Met deze elementen gaan we aan de slag en de overige laten we achterwege. We hebben eenvoud gecreëerd.

Met de complexiteit in uw organisatie werkt dat niet anders. Door te ordenen en op te ruimen is het mogelijk om complexiteit te reduceren en eenvoud te creëren.  Met geordende en opgeruimde informatie in uw organisatie wordt het weer mogelijk om keuzes te maken gebaseerd op het rationele denken. Een geordende organisatie geeft rust en ondersteunt daarmee creativiteit en vakmanschap.  

Wilt u ook binnen uw organisatie terug naar meer eenvoud, creativiteit en echt vakmanschap? Voicus kan u hierbij van dienst zijn. 

Geordend